حقي كسيكه بسبب او نكبتي به تو رسيده است .
وأما حق من ساءك القضاء على يديه بقول او فعل فإن كان تعمدها كان العفـو اولى بك لما فيـه له مـن القمع و حسن الادب مع كثير أمثالـه مـن الخلـق فإن الله يقـول : (وَلَمَنِ انْتَصَرَ بَعْدَ ظُلْمِهِ فَأُولَئِكَ مَا عَلَيْهِمْ مِنْ سَبِيلٍ ـ الى قوله ـ : مِـنْ عَزْمِ الْأُمُورِ) و قال عـزّوجـل : ( وَإِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُـوا بِمِثْلِ مَا عـُوقِبْتُمْ بِـهِ وَلَئِنْ صَبَرْتُـمْ لَهُـوَ خَيْرٌ لِلصَّابِرِينَ) هذا فى العمد ؛ فإن لم يكن عمدا لم تظلمه بتعمد الا نتصار منه فتكون قد كافأته فى تعمد على خطأ ؛ ورفقت به ورددته بألطف ما تقدرعليه ولا قوة الا بالله .
-
ترجمه : اما حق كسيكه بخاطر گفتار يا رفتارش ؛سبب نكبت و گرفتاري تو شده است آنستكه اگر از روي عمد و آگاهي بتو ضرر رسانيده است بهتر آنست كه او را ببخشي زيرا عفو موجب مي شود كه از اين كار در آينده دست بر دارد و با خلق خدا مودبانه و بدون آزار برخورد نمايد زيرا خداونـد متعال مي فرمايـد : ( و كسي كـه بعد از مظلوم شدن ياري طلبد، ايرادي بر او نيست ؛ايراد و مجازات بر كساني است كه بر مردم ستم مي كنند و در زمين به نا حــق ظلم روا مي دارند براي آنان عـذاب درد ناكي است ؛ اما كساني كه شكيبائي و عفو كنند ؛اين از كارهاي پر ارزش است [شوري 41/43] ) . و هم چنين مي فرمايـد : ( و هرگاه خواستيد مجازات كنيد؛ تنها به مقـداري كه بـه شما تعدي شده كيفر دهيد ! و اگـر شكيبائي كنيـد اين كار براي شكيبايان بهتر است [نحـل 126] ) .
اين در صورتي است كه عمدي در كار باشد .
اما اگر ضرري كه به تو رسيده است غير عمدي بوده باشد؛از ستم بر او به نيت انتقام پرهيز كن تا ضرر عمدي به كسي كه از روي خطا مرتكب عملي شده است نرساني . بلكه با او به رفق و مدارا رفتار كن؛ و خطايش را با مهرباني و لطفي كـه در توان داري پاسخ بده ؛ وقوتي نيست مگر به خداوند متعال .
شرح : همانطوريكه فائده رساندن به مردم و خوشحال نمودن آنها ؛داراي اجر و ثواب است ؛ زيان وارد نمودن به مردم و موجبات ناراحتي آنها را فراهم كردن نيز؛ از گناهان كبيره ميباشد و بر ما لازم است كه از اين گناه دوري نمائيم .
خداوند متعال در قرآن كريم ميفرمايد : وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُوا فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتَاناً وَإِثْماً مُبِيناً (الأحزاب:58) " و آنان كه مردان و زنان باايمان را ؛به خاطر كاري كه انجام ندادهاند آزار ميدهند; بار بهتان و گناه آشكاري را به دوش كشيدهاند . اما اگر كس يا كساني ما را مورد ستم و آزار قرار دادند ؛ حقي كـه از آنهـا بـه گردن ما تعلق مي گيرد اينست كه در درجـهء اول تحقيـق كنيم تا بفهميم كه آيا كار زيانبار آنها از روي عمد و آگاهي بوده است ؛ يا اينكه نا خود آگاه سخني گفتـه انـد يا عملي انجام داده اند كه به ضرر و زيان ما انجاميده است ؟ .
اگر از روي عمد و آگاهي بود ؛در عين حال كه مي توانيم عمل بالمثل كنيم ؛ بهترين كار گزشت و بخشش است زيرا در عفو لذتي است كه در انتقام نيست ؛ وانگهي همين عفو و گزشت ما درس خوبي است براي او و امثالش ؛تا موجب قلع و قمع اخلاق زشت او و بيداريش گردد .
خداوند متعال در قرآن كريم ميفرمايـد : وَلَمَنِ انْتَصَرَ بَعْدَ ظُلْمِهِ فَأُولَئِكَ مَا عَلَيْهِمْ مِنْ سَبِيلٍ ؛ إِنَّمَا السَّبِيلُ عَلَى الَّذِينَ يَظْلِمُونَ النَّاسَ وَيَبْغُـونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَـقِّ أُولَئِكَ لَهُــمْ عَـذَابٌ أَلِيمٌ ؛ وَلَمَنْ صَبَرَ وَغَفَرَ إِنَّ ذَلِكَ لَمِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ (الشورى: 41/43) " و كسي كـه بعد از مظلـوم شدن ياري طلبد، ايرادي بر او نيست ؛ايراد و مجازات بر كساني است كه بر مردم ستم مي كنند و در زمين به نا حــق ظلم روا مي دارند براي آنان عـذاب درد ناكي است ؛ اما كساني كه شكيبائي و عفو كنند ؛اين از كارهاي پر ارزش است .
هم چنين ميفرمايـد : وَإِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُوا بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُمْ بِهِ وَلَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُـوَ خَيْرٌ لِلصَّابِرِيـنَ (النحل:126) "و هرگاه خواستيد مجازات كنيد؛ تنها به مقـداري كه بـه شما تعدي شده كيفر دهيد ! و اگـر شكيبائي كنيـد اين كار براي شكيبايان بهتر است . اما اگر بدون قصد و آگاهي ضرري از ناحيهء كسي بر تو وارد شد ؛ در اين فرض انتقام گرفتن معني ندارد زيرا كه ضرر زننده از روي خطا سخني گفتـه است يا عملي مرتكب شده است كه به ضرر تو انجاميده است ؛و اگر در صدد انتقام باشي ؛ خطا و اشتباه را با عمد جواب گفته اي كه به هيچ عنوان درست نيست .
بلكه با او از در مدارا و مهرباني وارد شو و با لطف و بزرگـواري او را شيفتـهء اخلاق نيك خود بگردان ؛ زيرا وقتي كه در عمد ؛ بخشش اولي و بهتر باشد ؛ در خطا و اشتباه جاي شك و ترديدي در اولويت و بهتر بودن آن نخواهد بود .
رساله حقوق امام سجاد (ع) 
